Miras paylaşımı, yasal mirasçıların tümü uzlaşarak düzenleyecekleri mal paylaşım sözleşmesi ile ya da mirasçılar bir uzlaşıya varamamaları halinde dava açma yolu ile gerçekleşen bir hukuki süreçtir.
Miras paylaşımının yasal mirasçılar arasında uzlaşma yolu ile yapılmak istenmesi ya da bu konuda dava açma yoluna gidilmek istenmesi farklı hukuki işlem ve prosedürlere tabidir.
Mirasçılar için önemli bir hukuki işlem olması nedeniyle kardeşler arasında miras paylaşımı nasıl yapılır? Tapuda miras paylaşımı için belgeler, miras paylaşımı için nereye başvurulur? Gibi farklı hukuki sorularla sıklıkla karşılaşmaktayız.
Yapmış olduğumuz bu ön bilgilendirme sonrası miras paylaşımının iki farklı şekilde yapılmasının mümkün olduğunu söyleyebiliriz. Bu nedenle konuyu ayrı başlıklar altında incelenmesinin daha anlaşılabilir olacağını düşünüyoruz. Ancak miras paylaşımının nasıl yapılacağını ilişkin takip etmemiz gereken hukuki süreçlerde bu konuda bilgi sahibi olmamız zorunlu olan birkaç hukuki terim üzerinde durmak gerekir.
Miras Paylaşımı Nedir?
Miras bırakanın ölümü halinde, yasal veya atanmış mirasçılar arasında miras ortaklığı doğmaktadır. Mirasçıların bu ortaklığı sona erdirmek amacıyla gerçekleştirmiş oldukları hukuki işlemlere ise miras paylaşımı adı verilir.
Bu paylaşımın hukuki olarak geçerli olabilmesi için belirli kurallar çerçevesinde gerçekleşmesi gerekir.
Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Yasal veya atanmış her mirasçı mirasın paylaşılmasını isteme haklarına ayrı ayrı sahiptirler.
“Türk Medeni Kanunu Md. 642; Mirasçılardan her biri sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaştırılmasını isteyebilirler.”
Ölen Kişinin Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Ölen kişinin miras paylaşımının nasıl yapılacağına dair gerekli tüm yasal düzenlemeler 4721 sayılı Türk Medeni Kanunumuzun 3. Bölümünde mirasın paylaşılması başlığı altında yapılmıştır.
Öncelikle kişinin yasal mirasçılarının belirlenmesi gerektiğinden veraset ilamı almanız gerekmektedir. Bunun için takip etmeniz gerekin hukuki yollara “Veraset İlamı Nasıl Alınır?” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Vasiyetnameye Göre Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Vasiyetname ölüme bağlı tasarruf olarak kabul edilen bir hukuki işlemdir. Türk Medeni Kanunumuzun 647. Maddesine göre miras bırakan ölüme bağlı tasarrufla mal paylaşımının nasıl yapılacağı ve payların nasıl gerçekleşeceğini önceden belirleyebilir.
Paylaşımın nasıl yapılacağına ilişkin kuralların düzenlendiği bu belgeler ise vasiyetname olarak adlandırılır. Hukuki olarak ise bu işlem sadece mal paylaşma kuralı olarak kabul edilir.
Miras bırakanın ölümden önce, kendi ölümünden sonra miras paylaşımının nasıl yapılacağına dair bu iradesi de belirli kurallar çerçevesinde gerçekleşmesi gerekir. Vasiyetnameye göre yapılacak mal paylaşımlarında ise genellikle “saklı pay” kavramı ön plana çıkar. Mira bırakanın özgür iradesi ile düzenlemiş olduğu vasiyetnamedeki mal paylaşımı mirasçıların saklı paylarına bir müdahale şeklinde olması mümkün değildir. Bununla birlikte dava yoluyla miras paylaşımı nasıl yapılır? Başlığımızda daha detaylı değineceğimiz palların denkleştirilmesi talebi de ayrıca dava konusu yapılabilecek bir uyuşmazlıktır.
Saklı Pay Oranları
| Saklı Paylı Mirasçı | Yasal Miras Payı İçindeki Saklı Pay Oranı |
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının 1/2’si |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba zümresi ile birlikte mirasçı ise) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hısımlarla birlikte veya tek başına mirasçı ise) | Yasal miras payının 3/4’ü |
Vasiyetnameye İtiraz Edilebilir Mi?
Yukarıda da belirttiğimiz gibi vasiyetname ölenin özgür iradesini beyan etmesi şeklinde düzenlenmiş olsa da özellikle vasiyetnamede miras paylaşımına ilişkin hükümler içermesi halinde belirli kurallar dahilinde gerçekleşmesi gerekir. Buna bir aykırılık vasiyetnameye itiraz ve devamında iptali ile sonuçlanabilecektir.
Ölenin hile veya aldatma ile özür iradesini kısıtlayacak şekilde bir vasiyetname olması veya yukarıda belirtmiş olduğumuz mirasçıların saklı paylarına ilişkin müdahale bulunması halinde vasiyetnamenin kısmen veya tamamen hükümsüz hale gelmesi mümkündür.
Saklı paya bir müdahale şeklindeki mal paylaşımının konusunu oluşturan dava genellikle tenkis davası olarak adlandırılır. Bu konuda daha detaylı bilgilere “Tenkis Davası ve Şartları” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Sözleşme İle Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Sözleşme ile miras paylaşımı mirasçılarının tamamının kendi aralarında anlaşarak yapmış oldukları paylaşım şeklidir. Türk Medeni Kanunumuzda yer alan hükümlerden de anlaşılacağı üzere mirasçıların ölene ait terekede bulunan mal varlığını kendi serbest ve özgür iradeleri ile paylaşma haklarına sahiptirler.
Sözleşme ile miras paylaşımı tarafların uzlaşı halinde olmaları durumunda söz konusu olması nedeniyle herhangi bir dava açma zorunluluğu yoktur. Bu nedenle diğer miras paylaşımına göre daha hızlı ve pratik bir yol olduğunu söyleyebiliriz.
Mirasçılar arasında anlaşma yolu ile yapılacak olan miras paylaşımı “miras paylaşma sözleşmesi” veya “miras taksim sözleşmesi” olarak adlandırılır. Her ne kadar tarafların özgür iradesi ile gerçekleşmiş olsa da bu hukuki işlemlerin yerine getirilirken de uyulması gereken bir takım kurallar vardır.
Miras Taksim Sözleşmesi Nedir Nasıl Hazırlanır?
Miras taksim sözleşmesi, yasal veya atanmış mirasçılar fark etmeksizin tüm mirasçıların, miras bıkana ait terekeye dahil olan tüm mal varlıklarının kendi aralarında nasıl ve hangi oranlarda paylaştırılacağının düzenlenmiş olduğu hukuki sözleşmelerdir.
Miras Taksim Sözleşmesi Nasıl Düzenlenir?
Miras taksim sözleşmesinin yasal dayanağını Türk Medeni Kanunumuzun 676. Maddesi oluşturur. Öncelikle miras taksim sözleşmesinin yasal olarak geçerliliğinden söz edebilmek için yazılı olması gerektiğini belirtmek isteriz. Bununla birlikte miras taksim sözleşmesinin aşağıdaki unsurları barındırması gerekir.
Tüm Mirasçıların Katılımı İle Düzenlenmiş Olmalıdır
Kural olarak miras taksim sözleşmesinin geçerli olarak kabul edilebilmesi için yasal veya atanmış tüm mirasçıların sözleşmeye katılımları zorunludur. Mirasçılardan herhangi birisinin dahi sözleşmeye onay vermemesi miras taksim sözleşmesi geçerli olarak kabul edilmez. Bu durumda “dava yolu ile mal paylaşımı nasıl yapılır?” başlığımızda detaylarını belirtmiş olduğumuz hukuki süreç takip edilmelidir.
Miras Taksim Sözleşmesi Yazılı Olmalıdır
Türk Medeni Kanunumuzda yer alan hükümlere göre miras taksim sözleşmesinin yazılı olması zorunludur. Yazılı olarak düzenlenen miras taksim sözleşmesinin noter aracılığı ile düzenlenmesi zorunlu olmasa da; Herhangi bir ihtilaf söz konusu olma ihtimali bulunması halinde hazırlanan sözleşmenin noter tarafından onaylanması daha yararlı olacaktır. Sözlü olarak yapılan miras paylaşımı hukuken geçersiz olduğu gibi ispat açısından da bir takım sorunları beraberinde getirir.
Mirasçıların Özgür ve Hür İradeleri İle Düzenlenmelidir
Mirasçıların özgür ve hür iradelerini içermeyen miras taksim sözleşmeleri geçersizdir. Bu irade sakatlığı baskı veya tehdit şeklinde olabileceği gibi hile veya aldatma şeklinde de olabilmektedir. Her iki durumda da miras taksim sözleşmesinin geçerliliğinden söz edilemez. Bu durum ayrıca ileride miras taksim sözleşmesinin iptali amacıyla dava konusu yapılabilecektir.
Miras Taksim Sözleşmesinde Hangi Bilgiler Yer Almalıdır?
Miras taksim sözleşmesi mirasçılar arasındaki mal paylaşımına dair önemli hükümler içermesi nedeniyle herhangi bir çelişki ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde ayrıntılı olarak düzenlenmesi gerekir. Genel olarak bu tür sözleşmelerin aşağıdaki bilgileri içermesi gerekir.
- Miras bırakana ait kimlik bilgileri
- Veraset ilamı
- Bütün mirasçıların açık kimlik ve adres bilgileri
- Terekede bulunan taşınır ve taşınmaz bütün mallara dair bilgiler
- Miras bırakanın banka hesaplarındaki değerler
- Miras bırakanın borçları
- Terekede bulunan tüm mal ve borçların ne şekilde paylaşılacağı
- Mirasçıların ortak irade beyanları
Miras taksim sözleşmesinin nasıl düzenleneceği konusunda bilgi sahibi olup, miras taksim sözleşmesi örneğini incelemek için “Miras Taksim Sözleşmesi Nedir, Nasıl Düzenlenir?” başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Yasal Paylardan Farklı Miras Paylaşımı Yapılabilir Mi?
Türk Medeni Kanunumuzda yer alan paylaşım oranları hacrinde mirasçıların kendi aralarında farklı bir oran belirlemeleri mümkündür. Burada yine önemli olan tarafların bu paylaşım şeklinde kendi rızaları ile onay vermeleridir. Bununla birlikte mirasçılar, miras bırakanın birden fazla mal paylaşımına konu olacak malları bulunması halinde her bir taşınır / taşınmaz malın herhangi bir mirasçıya bırakılması şeklinde de bir anlaşmaya varabilirler.
Örneğin miras bırakanın 2 evi bulunması ve 2 mirasçı bulunması halinde bu evlerden tamamının ayrı ayrı mirasçılar arasında paylaştırılması mümkündür. Bununla beraber orada ciddi bir değer farklı oluşması halinde diğer mirasçının denkleştirme talebinde bulunması mümkündür.
Dava Yoluyla Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Mirasçıların yukarıda detaylarını paylaşmış olduğumuz şekilde uzlaşı ile bir mal paylaşımı mümkün olmaması halinde zorunlu olarak dava açma yoluna gidilir.
Türk Medeni Kanunumuzda da belirtildiği gibi mirasçılar, bu miras ortaklığını devam ettirmek zorunda değildirler. Mal paylaşımının veya bu miras ortaklığının dava açma yolu ile giderilmek istendiğinde “ortaklığın giderilmesi davası” ön plana çıkar.
Ortaklığın Giderilmesi Davası
Ortaklığın giderilmesi davası bu tür uyuşmazlıklarda en sık başvurulan dava türleri arasında yer alır. Miras bırakanın ölmesi ile birlikte tüm mirasçılar arasında el birliği mülkiyeti kurulur. El birliği mülkiyeti de mirasçıların bu mallar üzerinde tek başlarına tasarrufta bulunma yetkilerini ortadan kaldırır. Ortaklığın giderilmesi davasının sadece bir veya birkaç mirasçı tarafından açılması mümkündür. Açılan dava sonrasında ise genel olarak aşağıdaki kararlar ile karşılaşmak olasıdır.
Oldukça kapsamlı bir dava olması nedeniyle bu konuda daha detaylı bilgilere dilerseniz “Ortaklığın Giderilmesi – İzale-i Şuyu Davası) başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz. Bu yazımızda asıl konumuz mal paylaşımı olması nedeniyle aşağıdaki konularda bilgi sahibi olmanız yeterlidir.
Aynen Taksim Yoluyla Paylaşım
Çoğunlukla aynen taksim yoluyla mal paylaşımı mümkün olmasa da açılmış olan ortaklığın giderilmesi davasında öncelikle bu husus değerlendirilmesi gerekir. Mal paylaşımına konu olan taşınır veya taşınmaz hukuki açından ve fiziki olarak bölünebilir bir nitelikle olması gerekir. Bu mümkün olması halinde paylaşıma konu mal aynen taksim edilerek ortaklığın giderilmesine karar verilir.
Satış Yoluyla Mal Paylaşımı (Miras Paylaşımı – Ortaklığın Giderilmesi)
Yukarıda belirtmiş olduğumuz şeklide aynen taksim mümkün olmaması halinde mahkeme paylaşıma konu olan taşınır / taşınmaz malların satışına karar verir. Bilirkişi incelemesi sonucu takdir edilen değer üzerinden satış memurluğunda satış işlemi gerçekleştirilir. Satış sonrası mirasçıların payları orasında gerekli ödemeler yapılır.
Mal paylaşımı yani miras paylaşımının satış suretiyle giderilmesi halinde ise mirasçılardan bir veya bir kaçının hissesini satmak istememesi sonucu ortaya çıkabilecektir. Bu durumda ise takip etmemiz gereken hukuki işlemlere “izale-i şuyu davası hissemi satmak istemiyorum” başlıklı yazımızdan ulaşabilirsiniz.
Mal Paylaşımı Davası Ne Kadar Sürer?
Miras paylaşımı davası genellikle ortaklığın giderilmesi davası olarak açılır. İzale-i Şuyu davası olarak da bilinen bu davaların ne kadar sürede sonuçlanabileceğini önceden kestirmek oldukça zordur. Bu tür davaların süresi mirasçı sayısı, mal paylaşımına konu olan taşınır veya taşınmazların nitelik ve sayısı, bilirkişi incelemesi / keşif gibi farklı hukuki işlemlere göre değişiklik gösterir kesin bir süre belirtmek zor olsa da benzer türdeki davaların ortalama 6 ay ile 2 yıl arasında sürebildiğini söylemek yanlış olmayacaktır. İstinaf / Temyiz kanun yolunun kullanılması halinde ise bu sürelerin daha da artabileceğini söyleyebiliriz. Özellikle mal paylaşımı (miras paylaşımı) dava açma yolu ile gerçekleşmesi halinde hukuki destek almanızı tavsiye ederiz.
Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? (Özet Tablo)
| Mal Paylaşımı Yöntemi | Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır? | Avantajları |
| Vasiyetnameye Göre Miras Paylaşımı | Miras bırakanın hayattayken düzenlediği geçerli vasiyetname veya miras sözleşmesi doğrultusunda miras paylaşılır. Ancak saklı paylı mirasçıların hakları korunur. | Miras bırakanın son iradesi yerine getirilir. -Paylaşım önceden belirlenmiş olur. – Olası uyuşmazlıklar azalabilir. |
| Miras Taksim (Paylaşma) Sözleşmesi | Tüm mirasçıların anlaşarak yazılı bir paylaşma sözleşmesi yapmasıyla miras paylaşılır. Taşınmazlar için ayrıca tapu işlemleri gerçekleştirilir. | En hızlı ve ekonomik yöntemdir. – Mahkeme masrafı oluşmaz. – Aile içi anlaşmazlıkların büyümesi önlenebilir. |
| Dava Yoluyla Miras Paylaşımı | Mirasçıların anlaşamaması halinde mahkemeye başvurulur. Mahkeme, aynen taksim veya satış suretiyle paylaşım yapılmasına karar verebilir. | Anlaşma sağlanamasa bile miras ortaklığı sona erdirilebilir. – Mahkeme kararı bağlayıcıdır. |
Kardeşler Arası Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Kardeşler arası miras paylaşımı genellikle kardeşlerin annesi ve babasının vefat etmiş olması halinde meydana gelen bir uyuşmazlıktır. Bu durumda da yine miras paylaşımı (mal paylaşımı) Türk Medeni Kanunumuzda yer alan hükümlere göre gerçekleştirilir. Yine yukarıda detaylarını paylaşmış olduğumuz şekilde kardeşler arasında miras taksim sözleşmesi şeklinde bir paylaşım yapılabileceği gibi kardeşlerin uzlaşamaması halinde izale-i şuyu davası sonunda da aynen taksim veya satış şeklinde bir paylaşım yapılması mümkündür.
Babadan Kalan Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Babadan kalan miras paylaşımı için öncelikle ölen kişiye (baba) ait veraset ilamı çıkartılması gerekir. Veraset ilamı günümüzde dakikalar içerisinde noter aracılığı ile temin edilebilmektedir. Hazırlanmış olan bu veraset ilamında yer alan tüm mirasçılar ile terekeye dahil olan mallar belirlenerek öncelikle ölenin bir vasiyetnamesi bulunması halinde bu konuda paylaşım, vasiyetname bulunmaması halinde mirasçıların anlaşmalı halinde miras taksim sözleşmesi ile bir paylaşım yapılması mümkündür. Mirasçıların anlaşamaması halinde ise yine yukarıda detaylarını belirtmiş olduğumuz şekilde dava açma yolunu gidilmesi gerekir.
Anne Ölünce Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Anne ölünce de miras paylaşımı tıpkı yukarıda belirtmiş olduğumuz şekilde gerçekleşir. Öncelikle mal paylaşımı konusunda bir vasiyetname bulunup bulunmadığı belirlenerek bu vasiyetnamede belirtilen şeklide bir paylaşım yapılır. Böyle bir vasiyetname bulunmaması ve mirasçılar arasında mal paylaşımı konusunda uyuşmazlık bulunması halinde ise dava açma yolu ile miras paylaşımı yoluna gidilir.
Kardeşler Arası Miras Paylaşımı Anlaşmazlığında Ne Yapılır?
Kardeşler arasında miras paylaşımı veya mal paylaşımı konusunda bir uyuşmazlık bulunması halinde ortaklığın giderilmesi davası açılmalıdır. Açılan ortaklığın giderilmesi davası sonunda mahkemece uyuşmazlığa konu miras mallarının aynen taksim yolu ile paylaştırılması mümkün olması halinde, aynen taksim yolu ile bu mümkün olmaması halinde ise satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilir.
Miras Paylaşımı Nasıl Hesaplanır?
Miras paylaşımı hesaplanırken öncelikle ölenin yasal mirasçılarının kimler olduğunun tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise ölenin eşi, çocuk sayısı ve usulünce düzenlenmiş bir mal paylaşımı konusunda vasiyetnamenin olup olmadığı dikkate alınır. Sonrasında ise mirasçıların, miras payları orasında bir mal paylaşımı yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Mirasta Mirasçıların Birisi İmza Vermezse Ne Olur?
Mirasın, mirasçılar arasında uzlaşı halinde paylaşılabilmesi için öncelikle tüm mirasçıların özgür ve hür iradeleri ile uzlaşmış olmaları gerekir. Devamında ise düzenleyecekleri miras taksim sözleşmesini imzalamaları gerekir. Aksi durumda ise mal paylaşımı davası (miras paylaşımı davası) açılması zorunlu hale gelebilmektedir.
Babadan Kalan Miras Nasıl Bölünür?
Babadan kalan mirasın nasıl bölüneceğinin belirlenebilmesi için öncelikle babanın bu konuda usulünce bir vasiyetname düzenleyip düzenlenmediği araştırılır. Vasiyetname bulunması halinde bu doğrultuda bir bölünme yapılır. Ancak vasiyetnamede yer alan mal paylaşımı şeklinin yukarıda detaylarını belirtmiş olduğumuz saklı paylara bir müdahale şeklinde olmaması gerekir. Vasiyetnamede yer alan mal paylaşımına bir itiraz bulunması halinde bu vasiyetnamenin iptaline ve devamında dava yoluyla miras paylaşımı yoluna gidilmesi gerekir.
Mirasçılardan Birisi Evi Satmak İstemezse Ne Olur?
Miras kalan ev üzerinde birden fazla mirasçının hak sahibi olması halinde satış işlemi için tüm mirasçıların anlaşması gerekir. Mirasçılardan birinin evi satmak istememesi durumunda diğer mirasçılar ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası açabilir. Mahkeme evin aynen bölünmesinin mümkün olup olmadığını öncelikle değerlendirir. Bölünmesi mümkün değilse taşınmazın satışına karar verilir ve satıştan elde edilen bedel mirasçıların, miras payları oranında mirasçılar arasında dağıtılır.
Tapuda Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır?
Tapuda miras paylaşımı (mal paylaşımı) yapılabilmesi için öncelikle miras bırakan adına kayıtlı taşınmazların mirasçılar adına intikal işlemleri tamamlanmalıdır. Bunun için veraset ilamı ve gerekli diğer belgelerle tapu müdürlüğüne başvurulur. Mirasçılar paylaşım konusunda anlaşmışlarsa miras paylaşma sözleşmesine uygun olarak taşınmazların devri gerçekleştirilebilir. Anlaşma sağlanamazsa tapudaki paylaşım, mahkeme kararı doğrultusunda yapılır. Böylece her mirasçı, kendisine düşen taşınmazın veya payın tapu siciline tescil edilmesini sağlayabilir.