İçtima, failin işlemiş olduğu birden fazla suç halinde ya da gerçekleştirmiş olduğu tek bir fiilin birden fazla suç doğurması durumunda hakkında uygulanacak kanun maddelerinin tespit edilmesinde yararlanılan bir hukuk kuralıdır.
Ceza hukukunda içtima ile asıl amaç failin aynı fiilden dolayı birden fazla cezalandırılmasının önlenmesidir. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülke ceza hukukunun temel ilkeleri arasında içtima yer alır.
Ceza Hukukunda İçtima Türleri Nelerdir?
Türk Ceza Kanunumuzda suçların içtiması farklı şekillerde düzenlenmiştir.
Gerçek İçtima Ne Demek?
Failin birbirinden bağımsız olarak gerçekleştirmiş olduğu fiillerin farklı suç tanımlarına uyması halinde her bir fiilden ayrı ayrı sorumlu tutularak hakkında ceza tayini yapılması halinde gerçek içtima söz konusu olur.
- Örneği failin, mağdura yönelik kasten yaralama suçunu işlemesi sırasında ayrıca mağdura küfretmesi ve bununla beraber aracına zarar vermesi halinde fail;
- Kasten yaralama suçu
- Hakaret suçu
- Mala zarar verme suçu
İle cezalandırılır. Çünkü kasten yaralama suçunun unsurları arasında ayrıca mağdura hakaret edilmiş olması veya malına zarar verilmiş olması yer almamaktadır. Bu durumda aynı zaman dilimi içerisinde gerçekleşmiş olsa da fail her bir suçtan ayrı ayrı cezalandırılır.
Bileşik Suç Ne Demek?
Ceza hukuku alanında suçların içtiması hakkında tam olarak bilgi sahibi olabilmemiz için bileşik suç kavramı hakkında da bilgi sahibi olmamız gerekir. Bileşik suç tanımı Türk Ceza Kanunumuzun 42. Maddesinde yapılmıştır. Buna göre;
“Bileşik Suç; biri diğerinin unsuru veya ağırlaştırıcı nedenini oluşturması dolayısıyla tek bir fiil sayılan suça bileşik suç denir. Bu tür suçlarda içtima hükümleri uygulanmaz.”
Türk Ceza Kanunumuzun 42. Maddesinde yapılan tamından da anlaşılacağı gibi bileşik suç yukarıda tanımını yapmış olduğumuz gerçek içtima uygulamasının tam aksi şeklinde bir uygulamadır.
- Örneğin; failin cebir ve tehdit kullanarak mağdurdaki telefonu zorla alması sırasına tehdit suçu, cebir suçu ve hırsızlık suçu gibi farklı suçlar söz konusu olabilmektedir.
- Ancak yağma suçunun tanımının yapıldığı TCK 148/1 maddesinde suçun unsurları arasında failin vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı bahsi (Tehdit Suçu) veya cebir kullanılması (Cebir Suçu TCK 108) ile mağdurun cep telefonunu alması (Hırsızlık Suçu) halinde fail tek bir suç olan yağma suçu ile sorumlu tutulur. Çünkü failin diğer suç teşkil edebilecek fiilleri yağma suçunun unsurları arasında sayılmıştır.
Fikri İçtima Ne Demek?
Fikri içtima ise yukarıda tanımlarını yapmış olduğumuz gerçek içtima ve bileşik suç kavramlarından çok daha farklıdır. TCK 44 maddesinde yapılan tanıma göre;
“İşlediği bir fiil ile birden fazla suçun oluşmasına sebebiyet veren kişi, bunlardan en ağır cezayı gerektiren suçtan dolayı cezalandırılır. Failin hukuki statüsünün belirlenebilmesi için öncelikle bu ayrımın tam olarak yapılması gerekir.”
- Örneğin; failin başkasına ait kimlik bilgilerini ele geçirerek sahte kimlik düzenlemesi ve kullanması halinde TCK 268 maddesinde düzenlenmiş “Başkasına Ait Kimlik veya Kimlik Bilgilerinin Kullanılması” suçu ile beraber TCK 204 maddesinde düzenlenmiş resmi belgede sahtecilik suçu oluşabilecektir. Bu durumda ise fail daha ağır cezai yaptırımı olan resmi belgede sahtecilik suçu ile sorumlu tutulacaktır.
Zincirleme Suç Nedir?
Zincirleme suç Türk Ceza Kanunumuzun 43. Maddesinde düzenlenmiştir. Failin suç işleme kararı kapsamında değişik zamanlarda bir kişiye karşı aynı suçun birden fazla işlenmesi halinde fail hakkında tek bir cezaya hükmedilir. Fail hakkında zincirleme suç hükümleri uygulanması halinde ise hakkında verilecek olan cezada 1/4 ile 3/4 oranlarında ceza artırımı yapılır.
- Örneğin; failin farklı gün ve saatlerde mağdura mesaj göndererek hakaret etmesi halinde sanık hakkında zincirleme suç hükümleri uygulanır. Yapılan tanımdan ve yapmış olduğumuz örnekten sonra zincirleme suç şartlarını aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
Zincirleme Suç Şartları Nelerdir?
- Suç aynı mağdura karşı işlenmiş olmalıdır.
- Farklı zamanlarda gerçekleşmiş olmalıdır.
- Failin tek bir suç işleme kastı ile hareket etmiş olmalıdır.
- Suç aynı mağdura karşı işlenmiş olmalıdır.
Cezaların İçtimaı Nasıl Yapılır?
Cezaların içtiması ile suçlarda içtima farklı uygulamalardır. Cezaların içtimaı daha çok infaz hukuku kapsamındadır. Sanık hakkında farklı tarih ve mahkemelerce birden fazla suç nedeniyle kesinleşmiş hapis cezalarının toplanması şeklinde cezaların içtiması yapılır.
Örnek;
- Hakaret suçu nedeniyle 1 yıl hapis cezası
- Kasten yaralama suçu nedeniyle 2 yıl hapis cezası
- Hırsızlık suçu nedeniyle 3 yıl hapis cezası
Şeklinde sanık hakkında kesinleşmiş mahkumiyet kararı bulunması halinde 1 + 2 + 3 = 6 Yıl şeklinde cezaların içtimaı yapılır.
İçtima Kararının Çözülmesi Ne Demek?
İnfaz aşamasında veya öncesinde birleştirilmiş olan cezaların yeniden ayrılmasıdır. İçtima çözülmesi;
- Cezalardan herhangi birisinin ortadan kalkması
- Kararın bozulması
- Cezalar için uyarlama yapılması
- Kanun değişikliği nedeniyle değişmesi
Durumlarında söz konusu olur. Örneğin dolandırıcılık suçundan 3 yıl ve yağma suçundan 5 yıl hapis cezası almış olan hükümlü hakkında cezaların içtimaı 8 yıl şeklinde yapılır. Ancak dolandırıcılık suçundan dolayı olağanüstü kanun yolları sonucu kararın bozulması veya Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı vermesi halinde 3 yıllık hapis cezası ortadan kalkarak cezaların içtiması çözülür.
İçtima Örnekleri
Gerçek İçtima
Failin mağdura yönelik hakaret ederek cep telefonunu kırması durumunda; Şüpheli hakaret suçu ile mala zarar verme suçundan sorumlu tutulacaktır. Bu durum ise gerçek içtima örneği olarak karşımıza çıkar.
Fikri İçtima
Failin görevli polis memuruna seni öldüreceğim şeklinde tehditte bulunarak görevini yapmasını engellemesi halinde; Tehdit suçu ve görevli memura mukavemet suçu söz konusu olmasına rağmen, sanık sadece görevli memura mukavemet suçundan sorumlu tutulur.
Bileşik Suç
Herhangi bir belgenin sahte olarak düzenlenmesi sonucu bu belge ile dolandırıcılık suçunun işlenmesi halinde sahtecilik suçu ile beraber dolandırıcılık suçu da oluşmuş olmasına karşın sahteciliğin asıl suç olan dolandırıcılık suçunun işlenmesinde aracı olarak kullanılması nedeniyle sanık hakkında sadece dolandırıcılık suçundan hüküm kurulur.
Sık Sorulan Sorular
Cezai İçtima Nasıl Bozulur?
Cezai içtima, birden fazla ve kesinleşmiş hapis cezalarının infaz aşamasında birleştirilerek hükümlü hakkındaki ceza miktarının belirlenmesidir. İçtima bozulması ise yukarıda belirtmiş olduğumuz içtima kararının çözülmesi şeklinde gerçekleşir. Bu durumda hükümlü hakkında yeni infaz süresi belirlenir.
İçtima Kararına İtiraz Edilebilir Mi?
Sanık hakkında yargılama aşamasında gerçek içtima veya fikri içtima kararlarının uygulanması yönünde bir karar verilmesi halinde ceza miktarına göre karara karşı bölge adliye mahkemesi nezdinde istinaf talebinde bulunulması mümkündür.
Cezaların İçtimaı Ne Anlama Gelir?
Hükümlü hakkında farklı mahkemelerce veya farklı suçlardan dolayı hüküm olunan hapis cezalarının kesinleşmesinden sonra infaz aşamasında tüm bu cezaların toplanarak infaz edilmesine cezaların içtimaı adı verilir.
İçtimai Karar Ne Demek?
İçtimai karar yukarıda belirtmiş olduğumuz cezaların içtimaı halinde infaz hakimliği tarafından hükümlü hakkındaki kesinleşmiş tüm hapis cezalarının toplanması amacıyla alınan karardır.
Aynı Neviden Fikri İçtima Ne Demek?
Aynı neviden fikri içtima, tek bir fiille aynı suçun birden fazla kişiye karşı işlenmesi halinde söz konusu olur. Aynı neviden fikri içtima halinde sanık her bir mağdur için ayrı ayrı cezalandırılmaz. Sanık hakkında TCK 43/1 maddesi uyarınca ceza artırımı yoluna gidilir.