Bekletici mesele, dava sonucuna diğer bir ifade ile davanın esasına etki edebilecek ve devam eden herhangi bir başka davanın veya idari işlemin bulunması halinde bu davaya veya idari işlemin sonucunun mahkemece beklenilmesidir. Yasal dayanağını ise Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre görülen davalarda HMK 165, Ceza davalarında ise CMK 218 maddeleri oluşturur.
Davanın sonucuna veya esasına etki edebilecek diğer davaya ya da idari işlemin sonuçlanmasının beklenilmesinden sonra bir karar vermek daha adil ve hakkaniyetli bir karar verilmesine imkan tanır. Zaman zaman ceza hukuku alanında da bekletici mesele kavramı ile karşılaşılmış olsa da; Daha çok Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre görülen davalarda bekletici mesele müessesi karşımıza çıkar. Uygulamada sık karşılaşılan bir hukuki işlem olması nedeniyle bizde bu yazımızda bekletici mesele nedir? sorusuna cevap verirken bekletici mesele ne zaman talep edilir? Dava dosyasının kesinleşmesine olan etkileri nelerdir? Gibi konularda bilgiler vermeyi amaçladık. Yazımızın sonunda ise bekletici mesele dilekçe örneğinden yararlanmanız mümkündür.
Bu hukuki işlemin asıl dayanağını “derdest” olan bir başka dava dosyası ya da idari işlemin oluşturması nedeniyle öncelikle kısaca derdestlik kavramı hakkında bilgiler verelim.
Hukukta Derdest Nedir?
En kısa ve anlaşılabilir şekilde hukukta derdest, halen görülmekte olan ve kesin hükme bağlanmamış olan yargılama veya dava sürecidir. Derdestlik ikinci kez aynı konuda davanın açılmasının önüne geçtiği gibi sıklıkla bir başka dava dosyasında bekletici mesele yapılması şeklinde karşımıza çıkar.
Bu konuda daha detaylı bilgi sahibi olmak için dilerseniz “derdest ne demek?” başlıklı yazımız inceleyebilirsiniz. Derdest ne demek konusunda kısaca bilgi verdikten sonra asıl konumuz olan “bekletici mesele” hakkında detaylı bilgiler vermeye başlayalım.
Hukukta Bekletici Mesele Nedir?
Hukukta bekletici meselenin tanımı; Hukuk Muhakemeleri Kanunun 165. Maddesinde yapılmıştır.
Bekletici Mesele HMK 165/1; Bir davada hüküm verilmesi başka bir davaya, idari işlemin tespitine yahut dava konusuyla ilgili bir hukuk ilişkisinin mevcut olup olmadığına kısmen veya tamamen bağlı ise mahkeme o davanın sonuçlanmasına veya idari makamın kararına kadar yargılama bekletilebilir.
Bekletici Mesele HMK 165/2; Bir davanın incelenmesi ve sonuçlanması başka bir davanın veya idari makamın çözümüne bağlı ise ilgili taraftan görevli mahkemeye veya idari makama başvurması için uygun bir süre verilir. Bu süre içinde görevli mahkemeye veya idari makama başvurulmadığı takdirde ilgili taraf bu husustaki iddiasından vazgeçmiş sayılarak esas dava hakkında karar verilir.
Örneklerle Bekletici Mesele Nedir?
- Sulh Hukuk Mahkemelerinde açılan ortaklığın giderilmesi davası sırasında mirasçılardan bir veya bir kaçının muhdesat iddiasında bulunarak; “Muhdesatın Aidiyeti Davası” açılması halinde Sulh Hukuk Mahkemesince; Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen muhdesatın aidiyeti davası bekletici mesele olarak kabul edilir.
- Yaralamalı veya ölümlü trafik kazasına bağlı olarak görülen maddi ve manevi tazminat davası sırasında kusur tespiti yönünde Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi Başkanlığından bilirkişi raporunun beklenilmesi de yine bu idari işlemin bekletici mesele yapılmasına zemin hazırlayabilecektir.
Bekletici Mesele Ne Zaman Talep Edilir?
Bekletici mesele talebinin ne zaman yapılacağı konusunda kesin ve bağlayıcı bir süre öngörülmemiştir. Nihai kararın verilmesi aşamasına kadar her zaman bu yönde bir talepte bulunulabilir.
Görülmekte olan davanın esasına veya sonucuna doğrudan etki edebilecek bir başka davaya veya idari işlemin bulunduğu taraflarca talep edilebileceği gibi mahkeme bu durumu re’sen gözetebilecektir. Genel bir süre belirlenmemiş olmamasına karşın herhangi bir dava ya da idari işlemin asıl davanın görüldüğü mahkemece bekletici mesele yapılabilmesi için HMK 165 maddesinde belirtildiği gibi bu durumun görülmekte olan davanın sonucuna doğrudan etki edebilecek nitelikte olması gerekir. Bu koşul sağlanmış olması halinde nihai karar aşamasına her zaman bekletici mesele talebinde bulunulabilir.
Anayasa Mahkemesi Bekletici Mesele
Anayasa mahkemesinde görülen dava veya bireysel başvurular doğrudan ve her zaman bekletici mesele konusu yapılamaz.
Ancak HMK 165 maddesinde yapılan tanıma göre Anayasa Mahkemesinin vereceği karar yerel mahkeme kararını ciddi bir şekilde etkileyebilecek nitelikle olması halinde Anayasa Mahkemesinde görülen bu davalar yerel mahkemelerce bekletici mesele yapılabilecektir. Ancak her durumda Anayasa Mahkemesine yapılacak olan bireysel başvurular yerel mahkemelerce bekletici mesele yapılamamaktadır. Yerel mahkemeler bireysel başvuru sonucunu beklemek zorunda değildirler.
Bekletici Mesele Yapılan Dosyanın Kesinleşmesi
Bekletici mesele HMK 165 maddesinde de tanımı yapılan ve dava sonucuna etki edebilecek bir başka dava ya da idari işlemin beklenilmesine, bu davaya veya idari işlemin kesinleşmesine kadar karar verilebilir.
Ancak bazı durumlarda bekletici mesele yapılan dosyasının kesinleşmesi zorunlu değildir. Mahkemece esasi ilişkin karara etki edebilecek işlemin gerçekleşmesi halinde diğer mahkemenin nihai kararın ya da gerekçeli kararın kesinleşmesi zorunlu değildir. Örneğin Ceza Mahkemesince kusur tespiti yönünde aldırılacak olan bir rapor Hukuk Mahkemelerince bekletici mesele yapılabilmektedir. Bu durumda ise hukuk mahkemesince ceza davası hakkında verilecek olan kararın kesinleşmesi beklenilmesi her zaman sonuca etki etmeyeceğinden bekletici mesele yapılması ve ceza davasının kesinleşmesi zorunlu olarak görülemeyebilecektir.
Bekletici Mesele Zamanaşımını Durdurur Mu?
Kural olarak herhangi bir dava ya da idari işlemin bekletici mesele yapılmış olması doğrudan zamanaşımını durduran bir işlem değildir. Kural olarak ekletici meselenin asıl dayanağını geçici bir süre de olsa ertelenmesine imkan tanıyan bir hukuki işlemdir. Bu nedenle bekletici mesele zamanaşımını doğrudan durdurmadığı gibi zamanaşımının kesilmesine de imkan tanımaz.
Bekletici Mesele Nedir? (CMK)
Bekletici mesele sadece Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre görülen davalarda karşılaşılan bir durum değildir. Bununla birlikte sıklıkla ceza davalarında da uygulama alanına sahip bir hukuki işlemdir. Ceza hukukunda bekletici meselenin yasal dayanağını ise CMK 218 maddesi oluşturur.
CMK Md. 218; Yüklenen suçun ispati, ceza mahkemelerinden başka bir mahkemenin görev alanına giren bir suçun çözümüne bağlı ise; Ceza Mahkemesi bu sorunla ilgili olarak da bu kanun hükümlerine göre karar verebilir. Ancak bu sorunla ilgili olarak görevli mahkemede dava açılası veya açılmış davanın sonuçlanması ile ilgili olarak bekletici sorun kararı verilebilir.
Kovuşturma evresinde mağdur veya sanığın yaşının ceza hükümleri bakımından tespitiyle ilgili bir sorunla karşılaşılması halinde mahkeme ilgili kanunda belirlenen usule göre bu sorunu çözerek hükmü verir.
Örneğin ceza mahkemelerinde görülen “Resmi Belgede Sahtecilik Suçu” davasında söz konusu belgenin sahte olup olmadığı veya iğfal (aldatma) kabiliyetine sahip olup olmadığı konusunda hukuk mahkemelerince devam eden bir davanın bulunulması ceza mahkemesince bekletici sorun yapılabilecektir.
HMK’da Bekletici Mesele ile CMK’da Bekletici Sorun Arasındaki Fark
| Karşılaştırma | HMK’da Bekletici Mesele | CMK’da Bekletici Sorun |
| Uygulama Alanı | Hukuk yargılaması | Ceza yargılaması |
| Yasal Dayanak | HMK md. 165 | CMK md. 218 |
| Kullanılan Kavram | Bekletici mesele | Bekletici sorun |
| Amaç | Çelişkili kararların önüne geçmek ve doğru hüküm kurulmasını sağlamak | Suçun ispatını etkileyen hukuki sorunun çözümünü bekleyerek adil karar verilmesini sağlamak |
| Kararı Veren Merci | Hukuk mahkemesi | Ceza mahkemesi |
| Beklenen Husus | Başka bir dava, idari işlem veya hukuki ilişkinin sonucu | Başka bir mahkemenin görev alanına giren hukuki sorunun çözümü |
| Mahkemenin Yetkisi | Yargılamayı bekletebilir | Gerekirse kendisi karar verebilir veya görevli mahkemenin kararını bekleyebilir |
| Temel Amaç | Hukuk davalarında usul ekonomisi ve hukuki güvenliğin sağlanması | Ceza yargılamasında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ve doğru hüküm verilmesi |
Bekletici Mesele Dilekçe Örneği
… SULH HUKUK MAHKEMESİ’NE
ESAS NO : …../…..
DAVACI : …
T.C. KİMLİK NO : …
ADRES :
TALEP KONUSU : Devam eden ve dava sonucunu etkileyebilecek nitelikte yargılama nedeniyle HMK 165 maddesi uyarınca bekletici sorun talebi yapılması hakkında
AÇIKLAMALAR :
- Mahkemenizin yukarıda esas numarası yazılı dava dosyasında … nedeniyle yargılama halen devam etmektedir.
- Ancak … Mahkemesinin … esas sayılı takip dosyası incelendiğinde mahkemenizde devam eden … davasının esasına etki edebilecek nitelikte bir dava olduğu anlaşılmıştır.
- Söz konusu dava sonucu verilecek olan kararın mahkemenizde devam eden … davasının sonucunu doğrudan etkileyebilecek olması nedeniyle ve davadaki çelişkilerin giderilmesine etki edecek olması nedeniyle … Mahkemesinde …../….. esas sayılı dava dosyasında görülen davanın sonucunun beklenilmesi gerekmektedir. Mahkemenizce verilecek bekletici sorun kararı ayrıca usul ekonomisi açısından daha yerinde olacaktır.
YASAL DAYANAKLAR : 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 165 ve devamı maddeleri
DELİLLER :
- … Mahkemesinin ……/…… esas sayılı dava dosyası
- UYAP kayıtları
- Re’sen tespit edilecek diğer deliller
SONUÇ VE TALEP : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerden dolayı … mahkemesinin esas sayılı dava dosyasında görülen … davasının mahkemenizce bekletici mesele yapılmasına karar verilmesi arz ve talep olunur. (tarih ve İmza)
Önemli Not : İnternet ve dijital ortamlardan temin edeceğiniz dilekçeler doğrudan mevcut hukuki durumunuza cevap verebilecek nitelikte olamayabilmektedir. Bu nedenle her türlü dava dilekçesinin herhangi bir hak kaybına uğranılmaması açısından ilgiliye özel olarak düzenlenmesi gerekir. Yukarıda hazırlamış olduğumuz bekletici mesele dilekçe örneği sadece şekil açısından sizlere yol gösterebilecek olup bu konuda gerekli uyarlamaları yapmanız gerekmektedir.
Sık Sorulan Sorular
Bekletici Mesele Yapılması Ne Demek?
Görülmekte olan davanın sonucunun başka bir dava, idari işlem veya hukuki ilişkinin sonucuna bağlı olması nedeniyle yargılamanın geçici olarak durdurulması anlamına gelir. İlgili uyuşmazlık sonuçlandıktan sonra dava kaldığı yerden devam eder.
Bekletici Mesele Ne Kadar Sürer?
Bunun için kanunda belirlenmiş kesin bir süre bulunmamaktadır. Genellikle bu süre beklenen davanın, idari işlemin veya hukuki sürecin sonuçlanma hızına göre değişiklik gösterir. Bu nedenle her dosyada farklı bir zamanlar ve süreler söz konusu olabilir.
Bekletici Mesele Yapılan Dosyanın Kesinleşmesi Gerekir Mi?
Bekletici sorun (mesele) her zaman ilgili davanın kesinleşmesini gerektirmez. Mahkeme, uyuşmazlığın niteliğini ve beklenen kararın davaya etkisini değerlendirerek kesinleşmenin gerekip gerekmediğine karar verir. Bu husus somut olayın özelliklerine göre belirlenir.
Ortaklığın Giderilmesi Davasında Bekletici Mesele Ne Anlama Gelir?
Paydaşlık durumunu veya taşınmaz üzerindeki hak sahipliğini etkileyen başka bir dava bulunuyorsa, mahkeme öncelikle o uyuşmazlığın sonucunu bekleyebilir. Böylece ortaklığın giderilmesine ilişkin kararın doğru hukuki zemine dayanması sağlanır. Uygulamada ise sıklıkla ortaklığın giderilmesi davalarında açılmış olan muhdesatın aidiyeti davası bekletici sorun olarak karşımıza çıkmaktadır.
Manevi Tazminat Davasında Ceza Mahkemesi Bekletici Mesele Yapılabilir Mi?
Evet. Manevi tazminat talebine konu olay hakkında ceza yargılaması devam ediyorsa ve verilecek karar hukuk davasını etkileyebilecek nitelikteyse, hukuk mahkemesi ceza davasının sonucunu beklemeyi uygun görebilir. Ancak bu durum her olay bakımından zorunlu değildir.
Anayasa Mahkemesi Sonucu Bekletici Mesele Yapılabilir Mi?
Anayasa mahkemesinin sonucunun beklenilmesi sıklıkla bekletici mesele yapılmaz. Ancak bazı durumlarda bu mümkündür. Özellikle davanın sonucunu doğrudan etkileyecek bir anayasal denetim süreci varsa mahkeme, Anayasa Mahkemesinin kararını beklemeyi tercih edebilir. Buna karşılık bireysel başvuru yapılmış olması tek başına yargılamanın durmasını gerektirmez.