Mehir, evlilik birliğinin kurulması sırasında erkek tarafından kadına ödenmek üzere belirlenen değerlerdir. Daha çok İslam Hukuku tarafından kabul görmüş bir uygulamadır. Doğrudan Türk Medeni Kanunumuzda “mehir” adı altında bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Her ne kadar Türk Hukuk sisteminde bu konuda bir düzenleme yapılmamış olsa da; Evlilik birlikteliği ile yakından ilgili olması nedeniyle mehir nedir neden verilir? Mehir ne zaman verilir, ne zaman geri istenir gibi sorularla sıklıkla karşılaşmaktayız.
Konuyu öncelikle yasal düzenlemelerimizi dikkate alarak irdelemeyi daha yararlı görüyoruz.
Türk Hukuk Sisteminde Mehir Nedir?
Yazımızın başında da belirttiğimiz gibi mevcut yasal düzenlemelerimizde tam olarak mehir alacağı yönünde bir düzenleme yoktur. Buna karşın İslam Hukukundaki tam olarak karşılığı yasal düzenlemelerimizde yer almaz. Ancak mehirin kadına bir bağış / güvence olarak ödendiğini düşündüğümüzde benzer amaçlarla yer alan yasal düzenlemelerin bulunduğunu söyleyebiliriz.
Bu yasal düzenlemelere kısaca değinmemiz Türk Hukuk sisteminde mehir nedir? sorusunun cevabını daha kolay anlamamıza imkan tanır.
Bağışlama Sözleşmesi
Hukuki açından mehir nedir? sorusuna cevap verebilecek en yakın yasal düzenleme Türk Borçlar Kanununun 285. Maddesinde yer alan “bağışlama sözleşmesi” olduğunu söyleyebiliriz.
“TBK md. 285; Bağışlama sözleşmesi, bağışlayanın sağlar arası sonuç doğurmak üzere, mal varlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşmedir.”
Mal Rejimi Sözleşmesi
Türk Medeni Kanunumuzun 202 ve devamı maddelerinde yer alan mal rejimimize dair düzenlemeler kısmen de olsa mehir sözleşmesi ile benzer amaçları yönelik düzenlemelerdir.
“TMK md. 202; eşler arasında edinilmiş mallara katımlı rejiminin uygulanması asıldır. Eşler, mal rejimi sözleşmesiyle kanunda belirlenen diğer rejimlerden birini kabul edebilirler.”
Boşanmada Maddi ve Manevi Tazminat
Değinmek istediğimiz ve yine mehir ile kısmen benzer yönleri bulunan bir başka yasal düzenleme boşanmada maddi ve manevi tazminattır.
“TMK md. 174;Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun bir miktarda para ödenmesini isteyebilir.”
Yazımızın konusu daha çok yasal düzenlemeler ile İslam Hukukunda düzenlenen mehir uygulamasının karşılaştırılması olması sebebiyle kısacak dini açıdan mehirin tanımına değinmeyi uygun görüyoruz.
Türk Medeni Kanunumuzun 174. Maddesi hakkında daha detaylı bilgi sahibi olmanız için “boşanmada maddi ve manevi tazminat” başlıklı yazımızı incelemenizi tavsiye ederiz.
Mehir Nedir Diyanet
Mehir, boşanma sonrasında kadının ekonomik güvencesini sağlaması için erkek tarafından kadına ödenen para, altın veya mal gibi ekonomik karşılığı bulunan değerlerdir.
Tam olarak bir karşılığı bulunmasa da mehir uygulamada genellikle iki farklı şekilde ödenir.
Mehir Türleri
Muaccel Mehir Nedir?
Muaccel mehir, evlilik birlikteliğinin kurulması sırasında “peşin” olarak ödenen bir mehir türüdür.
Müeccel Mehir Nedir?
Yukarıda tanımını yapmış olduğumuz muaccel mehirin aksine ödemenin evlilik birliğinin sona ermesi halinde ödenmesine kararlaştırılan mehir türüdür. Uygulamada en sık karşılaşılan durumdur.
Mehir Ne Zaman Verilir?
Mehir türleri konusunda yapmış olduğumuz bu tanımlardan da anlaşılacağı üzere mehir, evlilik birliğinin kurulması sırasında ya da evliliğin sona ermesi halinde ödenir.
Mehirin ödenme zamanını dikkate aldığımızda evlilik birlikteliği kurulurken ödenmesi yukarıda detaylarını belirttiğimiz bağışlama sözleşmesi, evliliğin sona ermesinden sonra ödenmek üzere anlaşmaya varılması halinde ise boşanmada maddi ve manevi tazminat ile kısmen uyarlılık göstermektedir.
Mehir Neden Verilir?
Mehir, kocanın evlenme sözleşmesi anında ya da devamı sırasında bazen de sona ermesi halinde kadına belirli bir mal, para veya ekonomik değeri olan bir şeyi armağan etmesidir.
Mehirin, mehiri muaccel ve mehiri müeccel olmak üzere iki türü vardır. Mehiri muaccel İslam Hukukunda erkeğin nikâhtan önce verdiği mehirdir. Mehiri müeccel ise kocanın nikahtan ve hatta evliliğin ölüm veya boşanma sebebi ile sona ermesinden sonra kadına verdiği mehirdir.
Mehir senedi ise bu iki mehir çeşidi arasından mehiri müeccele dahil edilmektedir. Mehiri müeccel, ileriye (evliliğin boşanma ya da ölümle son bulunması haline kadar) yönelik bir bağışlama vaadidir. Koca dışında üçüncü bir kişinin de bağışlama vaadi geçerlidir. Ancak, bu durum, Borçlar Kanunu’nun 110. maddesinde yazılı üçüncü kişi yararına borç altına girme olmayıp, Borçlar Kanunu’nun 238. maddesinde düzenlenmiş bağışlama vaadidir. Bağışlama vaadinin geçerliliği, yazılı olma koşuluna bağlıdır.
Yargıtay Kararlarında Mehir Nedir?
Daha çok İslam hukuku ile yakından ilgili olsa da bu uygulama sık sık yargı kararlarına konu olabilmektedir. Bu konuda Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2013 yılında vermiş olduğu bir kararda;
“Konuyla ilgili Yargıtay 3.Hukuk Dairesinin 2013/14868 Esas, 2013/17437 Karar sayılı ilamında da “Medeni Kanun evlenme sözleşmesi sırasında karı kocadan birinin diğerine bir mal veya para vermesini ya da vermeyi vaad edip bir süre ertelemesini yasaklamamıştır. Bu nedenle, mahkemenin kabulünde olduğu gibi mehir sözleşmesi geçerlidir (02.12.1959 günlü, 14/30 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı gerekçesi )”
Görüldüğü gibi iç hukukumuzda bu konuda tam olarak bir düzenleme bulunmasa da; Özellikle evlilik birliğinin kurulmasından önce “bağışlama sözleşmesi” şeklinde gerçekleştirilen mehir sözleşmesi yargı kararları ile birlikte geçerli olarak kabul edilmiştir. Hatta borcun muaccel hale gelmesi için evlilik birlikteliğinin yasal olarak sonlandırılmış ve boşanma kararının kesinleşmiş olması gerektiği kabul edilmiştir.
Mehir Sözleşmesi Nedir Nasıl Düzenlenir?
Yukarıda yapmış olduğumuz açıklamalar sonrasında mehir uygulamasının tam olarak hukuki karşılığı bulunmasa da usulünce düzenlenmiş olan “bağışlama sözleşmelerinin” mehir sözleşmesi olarak kabul edilebileceğini söyleyebiliriz. Bu nedenle mehir sözleşmesi yerine daha çok bağışlama sözleşmesi tabirinin kullanılmasını daha uygun görüyoruz.
Bağışlama Sözleşmesi
Bağışlama sözleşmesinin yasal dayanağını Türk Borçlar Kanunumuzun 285 – 298 maddeleri oluşturduğunu söyleyebiliriz. Evlilik birlikteliğinin kurulması sırasında bu şekilde düzenlenmiş olan bağışlama sözleşmelerinin geçerliliğinden ve mehir sözleşmesi olarak kabul edilebilmesi için öncelikle TBK 285 ve 298 maddeleri arasında yer alan koşulların oluşması gerekir.
Bağışlama (Mehir) Sözleşmesinin Şartları
- Kazandırma tamamen karşılıksız olmalıdır.
- Bağışlayanın mal varlığında bir eksilme, bağışlananın mal varlığında bir artış meydana getirmelidir.
- Tarafların özgür ve hür iradeleri ile gerçekleşmiş olmalıdır.
- Mehir sözleşmesi yazılı olarak yapılmış olması gerekir.
Bağışlama Sözleşmesinin Türleri
Elden Bağışlama (Muaccel Mehir)
Yukarıda tanımını yapmış olduğumuz muaccel mehir ile benzerlik gösterir. Bağışlanan mal veya nakit değerler evlilik birlikteliğinin kurulması sırasında peşin olarak kadına ödenir.
Bağışlama Sözü Verme
Bağışlama sözü verme şeklinde düzenlenen mehir sözleşmesi ise müeccel mehir olarak kabul edilebilecek bir mehir türüdür. Örneğin evlilik birlikteliğinin sona ermesinden sonra 1.000.000 TL nakit vereceğinin taahhüt edilmesi ve bunun yazılı hale getirilmiş olması bağışlama sözü olarak kabul edilir.
Mehir Sözleşmesi İptal Edilebilir Mi?
Bağışlama sözleşmesinin iptal edilebilmesi mümkün olması nedeniyle mehir sözleşmesinin de iptalinin mümkün olduğunu söyleyebiliriz. Bunun için belirli koşulların oluşması gerekir.
- Bağışlananın, bağışlayana yada yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi (örnek evlilik birliğinin sona ermesinde ağır kusurluluk)
- Sadakat yükümlülüğünün ihlal edilmesi
- Şarta bağlı bağışlardan kararlaştırılan yükümlülüğün yerine getirilmemiş olması
Bağışlama Sözleşmesi Örneği (Mehir Sözleşmesi Örneği)
Bağışlayan
Adı ve Soyadı : …
T.C. Kimlik No : …
Adres : …
Bağışlanan
Adı ve Soyadı : …
T.C. Kimlik No : …
Adres : …
Yukarıda açık kimlik ve adres bilgileri yazılı taraflar evlilik birliğinin kurulması sırasında bağışlayan tarafından, bağışlayana evlilik birliğinin sona ermesi halinde aşağıda belirtilen değerin ödenmesi konusunda (bağışlanması) anlaşmaya varmışlardır.
Bağışlanan Değerler : … (Taşınır veya taşınmaz mallar ile bağışlama yapılacak değerler açık bir şekilde yazılmalıdır.)
Taraflar iş bu sözleşmenin hiçbir karşılık beklenmeksizin verileceğini ve bu sözleşmeyi kendi iradeleri ile hazırlayıp imzaladıklarını kabul ederek imzalamışlardır. (Tarih)
Bağışlayan Bağışlayan
İmza İmza
Türk Hukuk Sisteminde Mehir Nedir?
Sık sık belirttiğimiz gibi Türk Medeni Kanunumuzda doğrudan mehir adı altında bir düzenleme yoktur. Ancak yukarıda paylaşmış olduğumuz yargı kararlarından da anlaşılacağı üzere, mehir sözleşmesi şeklinde doğrudan bir düzenleme bulunmasa da mehir yerine geçebilecek uygulamalar vardır.
Bu tanıma uyan en yakın yasal düzenleme ise Türk Borçlar Kanunumuzda düzenlenmiş olan bağışlama sözleşmesidir. Bu nedenle bu konudaki uyuşmazlıkların çözümünde takip etmemiz gereken hukuki süreçleri Türk Borçlar Kanunumuzda yer alan bağışlama sözleşmesini dikkate alarak belirtmemiz gerekir.
Mehir Alacağı Davası
Mehir alacağı davasının nasıl ve hangi mahkemelerde açılacağını tam olarak belirleyebilmemiz için öncelikle bu alacağın evlilik sözleşmesine ya da bağışlama sözleşmesine dayandırılıp dayandırılmadığının belirlenmesi gerekir.
- Mehir alacağı evlilik sözleşmesi ile kararlaştırılmış ise; Bu durumda görevli mahkemeler Aile Mahkemeleridir. Yetkili mahkemeler ise yine davacı / davalının ikamet adresi ya da her iki eşin en son 6 ay süre ile ikamet etmiş oldukları yer mahkemeleridir.
- Mehir alacağı bağışlama sözleşmesi ile kararlaştırılmış ise; Mehir alacağı bağışlama sözleşmesi ile kararlaştırılmış ise bu durumda görevli mahkemeler Asliye Hukuk Mahkemeleridir. Yetkili mahkemeler ise davalının yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemeleridir.
Mehir Alacağı Davası Nasıl Açılır?
Öncelikle yukarıda belirtmiş olduğumuz ayrımın tespit edilmesinden sonra buna ilişkin mehir alacağı dava dilekçesinin (bağışlama sözleşmesi / evlilik birliğinin sona ermesine bağlı maddi ve manevi tazminat) hazırlanarak yine yukarıda belirtmiş olduğumuz görevli ve yetkili mahkemelerin tespit edilerek mahkeme veznelerine dava dilekçeniz ve ekleri ile başvurarak davanın açılması mümkündür.
Mehir Alacağı Nasıl İspat Edilir?
Mehir alacağının yazılı sözleşmeye bağlanması (bağışlama sözleşmesi veya evlilik sözleşmesi) daha sonra doğabilecek uyuşmazlıkların çözümünde oldukça önemlidir. Bunun dışında tanık beyanları ve diğer deliller kullanılabilse de yazılı sözleşmeler haricindeki deliller yerel mahkemeler ve yüksek yargı organlarınca sıklıkla kabul görmemektedir.
Sık Sorulan Sorular
Boşanmada Mehir Talep Edilebilir Mi?
Boşanmada mehir talep edilebilmesi için öncelikle evlilik birliğinin kurulması sırasında veya evlilik birlikteliği devam ederken bu şekildeki bir alacağa imkan tanıyan “bağışlama sözleşmesi” veya “mal paylaşımı sözleşmesi / evlilik sözleşmesi” düzenlenmiş olması ve bu sözleşmelerde buna ilişkin (Maddi / manevi tazminat) hükümlerin bulunması gerekir.
Mehir Senedi Mahkemede Geçerli Midir?
Mehir senedi davası olarak doğrudan bir dava açılmamış olsa da; Buna ilişkin alacakların bağışlama sözleşmesi veya evlilik sözleşmesi ile hüküm altına alınması halinde mahkeme tarafından taraflar arasında bu anlaşma mehir alacağı olarak kabul edilebilmektedir. (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi) Mehir alacağının yasalarımızda tam olarak bir karşılığı bulunmasa da; Bu tür sözleşmemeler de ayrıca yasaklanmış olmaması nedeniyle bu senetlerin mahkemelerde geçerli olduğunu söylememiz yanlış olmayacaktır.
Mehir Senedini Kimler İmzalar?
Evlilik sözleşmesi veya bağışlama sözleşmesi şeklinde düzenlenen mehir senetlerinin her iki eş tarafından imzalanması gerekir.
Mehir Senedi Sözlü Olarak Hazırlanabilir Mi?
Mehir senedinin sözlü olarak hazırlanması mümkün olsa da; Bu konuda ileride doğabilecek uyuşmazlıkların çözümünde sözlü olarak hazırlanan senetlerin herhangi bir geçerlilik kazanmadığını hatırlatmak isteriz. Gerek bağışlama sözleşmesi ve gerekse evlilik sözleşmeleri yazılı olarak hazırlanmalıdır.
Mehir Senedi Davası Hangi Mahkemelerde Açılır?
Öncelikle bu konuda yapılan anlaşmanın evlilik sözleşmesi ya da bağışlama sözleşmesi olarak hazırlanıp hazırlanmadığının tespit edilmesi gerekir. Bu tespitten sonra yukarıda “mehir alacağı davası nasıl açılır?” başlığımızda belirttiğimiz hukuki yolları takip edebilirsiniz.
Mehir Nedir? Hukuken Geçerli Midir (Sonuç)
Mehir konusunda yukarıda yapmış olduğumuz bilgileri özetlemek gerekirse; Gerek Türk Medeni Kanunumuzda veya Türk Borçlar Kanunumuzda mehir senedi şeklinde bir yasal düzenleme yapılmamıştır. Ancak yine yasalarımız bu mehir alacağını tam olarak yasaklamamış olması nedeniyle; Diğer yasal koşulların yerine getirilmesi şartı ile mehir alacağının kısmen de olsa hukuki geçerliliğinin bulunduğu söylememiz yanlış olmayacaktır. Bu konuda açılacak olan davalarda hukuki destek alarak ilerlemeniz daha sağlıklı olacaktır.