Eşler arasında boşanma kararının alınması ve boşanma dava süreci yalnızca ebeveynleri ilgilendiren bir hukuki süreç değildir. Çocuklarda bu süreçten dolaylı olarak etkilenen en önemli varlıklarımız arasında yer alır. Bu nedenle boşanmada çocuğun velayetinin kime verileceği konusunda mahkemeler oldukça hassas bir inceleme yapmaktadırlar.
Boşanmada çocuğun / çocukların velayetinin kime verileceği konusunda en temel kriter ise çocuğun üstün yararıdır. Mahkemeler velayet konusunda bir karara varırken çocuğun üstün menfaatini gözetmekle yükümlüdürler. Boşanmada çocuğun velayetinin anneye mi babaya mı verileceği yani çocuğun üstün yararının belirlenmesinde farklı birçok kriter göz önüne alınır. Çocuğun yaşı, cinsiyeti, eğitim ve sağlık durumu gibi kriterler ön planda olsa da ebeveynlerin sosyal ve ekonomik durumları ile iş ve meslek hayatları da boşanmada velayetin kime verileceğinde belirleyici unsurlar arasında yer alır.
Çocuğun Üstün Yararı Nedir?
Boşanmada velayet belirlenirken çocuğun üstün yararı esas alınır. Bu sadece iç hukukumda düzenlenmiş bir kural olmayıp ayrıca Türkiye’nin de taraf olduğu farklı uluslararası sözleşmeler ile de evrensel bir kural haline gelmiştir.
- Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme Md. 3; Çocuklarla ilgili bütün faaliyetlerde çocuğun üstün yararı temel düşüncedir.
- Anayasa Md. 41; Devlet, çocuğun korunması için gerekli tedbirleri alır, çocuğun yüksek yararı gözetilir.
- Türk Medeni Kanunu Md. 346; Çocuğun menfaati tehlikedeyse hakim gerekli önlemleri alır.
- Türk Medeni Kanunu Md. 182; hakim velayet kararını verirken çocuğun üstün yararını esas alır.
Görüldüğü gibi uluslararası sözleşmeler ile birlikte iç hukukumuzdaki farklı düzenlemeler ile çocuğun üstün menfaati korunma altına alınmıştır. Mahkemelerde boşanmada velayet konusunda bir karar verirken tüm bu yasal düzenlemeleri dikkate almakla yükümlüdürler.
Anlaşmalı Boşanmada Velayet Kime Verilir?
Eşlerin anlaşmalı bir şekilde boşanabilmeleri için velayet konusunda hatta iştirak nafakası konusunda da bir anlaşmaya varmaları gerekir. Ancak anlaşmalı boşanmada sadece eşlerin velayet kendisinde anlaşmış olmaları, velayetin belirlenmesinde tek başına yeterli değildir. Anlaşmalı boşanma olmuş olsa dahi mahkeme çocuğun üstün yararını re’sen gözetir.
Örneğin anlaşmalı boşanma protokolü ile eşler çocuğun velayetinin annede kalması yönünde bir anlaşmaya varmış olmalarına karşın annenin velayeti alması için çocuğun üstün yararının buna uygun olması gerekir. Aksi bir değerlendirme halinde protokolde yer alan anlaşmanın tersine mahkeme velayetin babaya verilmesi yönünde de karar alınabilecektir. Her durumda çekişmeli boşanmada velayet kime verilir? Başlığımızda detaylandırdığımız kriterler göz önüne alınarak velayet konusunda bir karar verilir.
Çekişmeli Boşanmada Velayet Kime Verilir?
Boşanma davasını çekişmeli hale getiren en önemli unsurlar arasında eşlerin boşanmak istememeleri ve eşlerin velayet konusunda anlaşmaya varamamış olmaları gelir. Çekişmeli boşanma davalarında ise velayetin belirlenmesinde çocuğun üstün yararı daha çok ön plana çıkar.
Boşanmada Velayet Nasıl Belirlenir?
Yukarıda yapmış olduğumuz açıklamalardan da anlaşılacağı üzere boşanmada velayetin belirlenebilmesi için öncelikle çocuğun üstün yararının belirlenmesi gerekir. Bu yarar belirlenirken ise yerel mahkemeler ile yüksek yargı organları tarafından genellikle aşağıdaki unsurlar dikkate alınarak bir karara varılır.
Boşanmada Çocuğun Yaşının Velayete Etkisi
Boşanmada velayetin belirlenmesinde diğer durumlarda olduğu gibi çocuğun yaşı tek başın yeterli olmasa da önemli bir kriter olarak kabul edilir. Özellikle çok küçük yaştaki çocukları anne bakımına muhtaç olduğu kabul edilir. Bu durumda çocuğun yaşı velayetin belirlenmesinde en önemli etken olarak karşımıza çıkar.
Benzer şekilde çocuğun yaşının kısmen “algılama” seviyesine ulaşması halinde ise çocuğun bu konudaki görüşü büyük ölçüde belirleyici olabilmektedir. Türk Medeni Kanunumuz veya diğer özel yasalarda hangi yaş grubundaki çocuğun velayetinin anneye veya babaya verileceği konusunda zorlayıcı bir düzenleme yoktur. Ancak yerel mahkemeler ile Yargıtay ilgili Hukuk Daireleri daha çok velayet konusunda bir karar varırken aşağıdaki tabloda yer alan yaş ve kriterleri çoğunlukla göz önüne alırlar.
Yaş Grupları ve Velayet İlişkisi
| YAŞ ARALIKLARI | Genel Eğilim | Gerekçe | İstisnai Durumlar |
| 0 – 3 yaş | Genellikle velayet anneye verilir ancak istisnaları vardır. | Fiziksel bakım ihtiyacı, anneye bağımlılık, duygusal bağın güçlü olması | Anne yetersizse, çocuğa zarar veriyorsa veya bakım sağlayamıyorsa babaya verilebilir |
| 3 – 6 yaş | Anne lehine ağırlık basar. | Bakım sürekliliği, alışkanlıklar, güven duygusunun tam gelişmemiş olması | Baba daha iyi bakım sağlıyorsa veya çocuk fiilen babayla yaşıyorsa velayet babaya verilebilir |
| 6 – 12 yaş | Genel bir değerlendirmeye tabi tutulur. | Eğitim düzeni, sosyal çevre, yaşam istikrarı ön planda | Çocuğun düzenini kim daha iyi koruyorsa o ebeveyne verilir |
| 12 yaş ve üzeri | Çocuğun görüşü önemli olsa da tek başına yeterli değildir. | İrade gelişimi, sosyal hayat, kişisel tercihlerin oluşması | Çocuğun tercihi yönlendirme içeriyorsa veya menfaatine aykırıysa dikkate alınmayabilir |
Çocuğun Cinsiyeti
Çocuğun cinsiyeti, çocuğun bakım ve ihtiyaçları göz önüne alınarak boşanmada velayetin belirlenmesinde kısmen etkili olabilmektedir. Bu konuda herhangi bir zorlayıcı yasal düzenleme bulunmasa da zaman zaman özellikle kız çocuklarının özel ihtiyaçları ve bakımları dikkate alınarak velayetin anne yönünde gerçekleştiğine sıkça rastlamaktayız. Ancak bu durum yine de tek başına velayetin belirlenmesinde etkili olmaması nedeniyle kız çocuğunun velayetinin babaya verilemeyeceği sonucunu doğurmaz.
Çocuğun Sağlık Durumu
Boşanmada velayetin kime verileceği konusunda en önemli etken çocuğun üstün yararı olması nedeniyle bu konuda bir karar verilirken çocuğun sağlık durunun göz ardı edilmesi düşünülemez. Çocuğun özel bakım gerektirecek şekilde bir sağlık sorunu bulunması halinde çocuğun tedavisinin en uygun koşullarda gerçekleştirilmesi, velayet sahibi eşin çocuğun bu özel bakımı ile ilgilenebilme kapasitesi dikkate alınır. Bu nedenle kısmen de olsa çocuğun sağlık durumu boşanmada velayetin belirlenmesinde etkili olabilmektedir.
Tarafların Sosyal ve Ekonomik Durumları
Boşanmada velayet belirlenirken üzerinde durulan bir başka husus tarafların sosyal ve ekonomik durumlarıdır. Eşlerin sosyal ve ekonomik durumları velayetin belirlenmesinde tek başına yeterli olmasa da oldukça etkili olduğunu söyleyebiliriz.
Velayet talebinde bulunan eşin çocuğun eğitim, sağlık, barınma ve beslenme gibi zorunlu ihtiyaçlarını ekonomik açıdan karşılayabilecek ölçüde olması gerekir.
Herhangi bir eşin ekonomik açıdan diğer eşten daha avantajlı olması velayet konusunda da avantajlı olduğu sonucunu doğurmaz. Örneğin herhangi bir eşin ekonomik durumu diğer eşten kat kat fazla olsa da; Sosyal yaşantısı çocuk ile yeteri kadar ilgilenmeye imkan vermemesi halinde boşanmada velayet konusunda diğer eş lehine karar verilmesi mümkündür.
Boşanmada Çocuğun Görüşünün Velayete Etkisi
Her yaş grubunda olmasa da özellikle 10 – 18 yaş aralığında velayet konusunda çocuğun görüşüne sıklıkla başvurulduğuna rastlamaktayız. Çocuğun idrak yaşında olduğunu anlaşılması ile uzman psikolog veya pedagog eşliğinde çocuğun bu konudaki görüşü alınır.
Boşanmada velayet belirlenirken diğer kriterlerde olduğu gibi çocuğun görüşü de tek başına yeterli değildir çocuğun üstün yararı ile çocuğun görüşü arasında bir çelişki bulunması halinde mahkemece aksi yönde de bir karar verilebilecektir.
Çocuğun Kardeşleri
Evlilik birlikteliği içerisinde çocuklar sadece ebeveynleri ile duygusal bağ kurmazlar. Ayrıca kardeşler arasında da kuvvetli bir bağ oluşur. Boşanma sonrasında kardeşler arasında bu bağın koparılması çocukların sosyal ve psikolojik gelişimini olumsuz etkiler. Özel ve istisnai durumlar haricinde boşanmada velayet belirlenirken genellikle kardeşlerin aynı ebeveynde kalması yönünde kanaat kullanılabilir.
Boşanmada Kız Çocuğunun Velayeti Kime Verilir?
Çocuğun yaşı veya çocuğun görüşünün velayetin belirlenmesinde kesin ve genel bir kurala bağlı olarak zorunluluğu bulunmadığı gibi çocuğun cinsiyeti de boşanmada velayetin belirlenmesinde kısmen etkisi bulunsa da yine tek başına yeterli değildir. Uygulamada sıklıkla kız çocuğunun anneye verileceği yönünde bir görüş bulunsa da bu gerçeği yansıtmamaktadır.
Boşanmada 2 Çocuğun Velayeti Kime Verilir?
Boşanmada 2 çocuğun velayetinin kime verileceği konusunda da yine çocukların üstün menfaati dikkate alınır. Ancak bu durumda kısmen de olsa eşlerin ekonomik durumlara daha belirleyici olabilmektedir. Çocuk sayısı arttıkça velayet sahibinin de üzerine ekonomik açıdan daha fazla yük binecektir. Velayet talebinde bulunan eşin öncelikle her iki çocuğun da zorunlu giderlerini karşılayacak ekonomik güçte olması dikkate alınır.
Boşanmada Velayet Belirlenirken Dikkate Alınan Kriterler (Özet)
- Çocuğun yaşı
- Çocuğun sosyal ve psikolojik gelişimi
- Çocuğun üstün yararı
- Kardeş sayısı
- Ebeveynlerin sosyal ve ekonomik durumları
- Çocuk ile ebeveyn arasındaki bağ
- Ebeveynlerin iş ve meslek hayatları
Sık Sorulan Sorular
Mahkeme Çocuğu Kaç Yaşına Kadar Anneye Verir?
Boşanmada velayet belirlenirken çocuğun yaşı tek başına yeterli bir etken değildir. Ancak belirli yaş grupları özellikle 0 – 8 yaş gibi çocukların anne şefkatine çok daha fazla muhtaç oldukları kabul edilir. Diğer durumların da çocuğun üstün menfaati ile bağdaşması halinde bu yaş gruplarında özellikle ilköğretim çağında olan çocukların velayetinin anne yönünde takdirin kullanıldığına rastlanmaktadır. Ancak bu durum yasal bir zorunluluk değildir.
Hakim Çocuğun Velayetini Belirlerken Nelere Dikkat Eder?
Boşanma davası veya sonrasında açılacak olan velayet davalarında bir karara varılırken öncelikle çocuğun üstün yararı dikkate alınır. Çocuğun üstün yararının belirlenmesinde ise genellikle yukarıda sıralamış olduğumuz unsurlar dikkate alınır. Tek başına yeterli olmasa da velayet konusunda bir karara varılırken en çok; Çocuğun yaşı ile eşlerin sosyal ve ekonomik durumlarının dikkate alındığını söyleyebiliriz.
Psikolojik Sorunlu Anneye Velayet Verilir Mi?
Annenin psikolojik hastalıklarının bulunması velayet konusunda büyük bir dezavantaj olarak görülebilir. Ancak annenin sadece psikolojik olarak tedavi görüyor olması velayetin anneye verilmemesine sebep değildir. Bu gibi durumlarda babanın da sosyal yaşantısı dikkate alınır ve sonuç olarak annede var olan psikolojik rahatsızlığın çocuğun gelişimine olumsuz bir etkisi olmadığı yönünde rapor düzenlenmesi veya bu yönde bir kanaat oluşması halinde velayet yine de anneye verilebilecektir. Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi bu durum anne açısından önemli bir dezavantajdır.
Mahkeme Hangi Durumlarda Çocuğun Velayetini Babaya Verir?
Mahkemenin hangi durumlarda çocuğun velayetini babaya vereceği veya hangi durumlarda anneye vereceği konusunda açık ve yasal bir düzenleme yoktur. Bu konuda anne veya baba arasında bir ayrım yapılmamıştır. Ancak çocuğun üstün yararının boşanmada velayetin babaya verilmesi yönünde olması halinde velayet babaya verilebilecektir.
Anlaşmalı Boşanmada Velayet Kime Verilir?
Eşler anlaşmalı boşanma davası açmadan önce çocuğun velayeti konusunda da bir anlaşmaya varmış olmaları gerekir. Ayrıca velayet konusundaki bu anlaşmayı da yine dava öncesinde hazırlayacakları anlaşmalı boşanma protokolü ile belgelendirmeleri gerekir. Ancak mahkeme velayetin belirlenmesinde yine çocuğun üstün yararını dikkate alacaklardır. Boşanma protokolünde yer alan anlaşma boşanmada velayetin belirlenmesinde oldukça etkili olmasına karşın mahkeme aksi yönde de bir karar verebilecektir.
Çekişmeli Boşanmada Velayet Kime Verilir?
Boşanmada velayet daha çok çekişmeli boşanma davası sırasında uyuşmazlık konusu yapılan bir konudur. Eşler boşanma konusunda anlaşmış olsalar dahi çocuğun velayeti konusunda bir anlaşmaya varamamış olmaları halinde dahi boşanma davası çekişmeli olarak görülür. Bu durumda ise yukarıda özetlemiş olduğumuz kriterler dikkate alınarak mahkemece tarafından çocuğun üstün yararı doğrultusunda bir karar verilir.